Co w praktyce oznacza dla małżonka orzeczenie, że to on ponosi winę za separację „addebito della separazione”? Skutki orzeczenia są przede
1. Utrata prawa do świadczenia na utrzymanie (assegno di mantenimento)
Zgodnie z art. 156 k.c. sąd przyznaje świadczenie na utrzymanie małżonkowi, któremu nie przypisano winy za separację, jeżeli nie ma on wystarczających własnych dochodów.
Małżonek obciążony addebito traci to prawo, nawet jeśli jego sytuacja finansowa jest gorsza niż sytuacja drugiej strony. Zachowuje jedynie, na surowszych warunkach, prawo do alimentów (alimenti, art. 433 i nast. k.c.).
Różnica jest istotna:
| Świadczenie na utrzymanie (mantenimento) | Alimenty (alimenti) | |
|---|---|---|
| Komu przysługuje | Małżonkowi bez winy, bez wystarczających dochodów | Osobie w stanie niedostatku, niezdolnej do samodzielnego utrzymania |
| Cel | Zachowanie odpowiedniej stopy życiowej | Zaspokojenie wyłącznie podstawowych potrzeb |
| Czy wymaga niedostatku | Nie | Tak |
| Wysokość | Odpowiednia do utrzymania stopy życiowej | Tylko w niezbędnym zakresie, proporcjonalnie do możliwości zobowiązanego (art. 438 k.c.) |
2. Utrata praw do spadku
Małżonek w separacji bez orzeczenia o winie zachowuje takie same prawa spadkowe jak małżonek, który nie jest w separacji. Dziedziczy jako małżonek pozostały przy życiu i zachowuje status uprawnionego do zachowku (legittimario).
Addebito zmienia tę sytuację. Według art. 548 k.c. małżonek, któremu przypisano winę prawomocnym wyrokiem:
a) nie dziedziczy jako małżonek pozostały przy życiu i traci status uprawnionego do zachowku;
b) ma prawo jedynie do dożywotniego świadczenia (assegno vitalizio), i to tylko wtedy, gdy w chwili otwarcia spadku otrzymywał alimenty od zmarłego małżonka;
c) świadczenie to zależy od wartości spadku oraz liczby i rodzaju spadkobierców ustawowych i nie może przekroczyć wysokości pobieranych alimentów.
3. Addebito nie wpływa na decyzje dotyczące dzieci
Opieka nad dziećmi, ustalenie, z kim będą mieszkać, oraz alimenty na ich utrzymanie zależą wyłącznie od dobra dziecka (art. 337-ter k.c.), a nie od tego, kto zawinił w małżeństwie.
Małżonek, który zdradził lub opuścił dom, może być jednocześnie w pełni odpowiedzialnym i kochającym rodzicem. Dlatego opieka wspólna (affido condiviso) i decyzje o miejscu zamieszkania dzieci nie zależą od addebito, a alimenty na dzieci są zawsze należne.
Zastrzeżenie: jeśli addebito wynika z przemocy, to sama przemoc (a nie orzeczenie o winie) może mieć znaczenie dla opieki. Sąd, w interesie dziecka, może wtedy powierzyć wyłączną opiekę drugiemu rodzicowi. To kwestia ochrony dziecka, a nie automatyczny skutek addebito.
Czy zawsze warto wnosić o addebito?
Niekoniecznie. Wniosek o orzeczenie o winie:
a) wymaga rygorystycznego udowodnienia naruszenia i związku przyczynowego,
b) wydłuża i komplikuje postępowanie,
c) zostanie oddalony, jeśli związek przyczynowy nie zostanie wykazany,
d) ma skutki ograniczone do spraw finansowych między małżonkami.
Decyzja zależy od kilku czynników: realnej możliwości przeprowadzenia dowodów, sytuacji majątkowej małżonków (czy utrata świadczenia lub praw spadkowych ma znaczenie) oraz relacji między możliwym rezultatem a kosztami sporu. Często separacja za porozumieniem stron lub proces bez żądania addebito szybciej i skuteczniej chroni interesy stron. W praktyce bardzo
Najczęściej zadawane pytania
Czy zdrada jest wystarczająca aby orzec o winie?
Nie. Z orzecznictwa wznika iż na stronie, która z powodu naruszenia obowiązku wierności żąda przypisania drugiemu małżonkowi winy za separację, spoczywa ciężar udowodnienia tego zachowania oraz jego skuteczności przyczynowej w uczynieniu dalszego wspólnego pożycia nie do zniesienia; natomiast na tym, kto podnosi zarzut nieskuteczności faktów stanowiących podstawę żądania, a zatem nieskuteczności niewierności w spowodowaniu, że wspólne pożycie stało się nie do zniesienia, spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności, na których zarzut ten się opiera, to jest zaistnienia kryzysu małżeńskiego przed stwierdzoną niewiernością. [Corte di cassazione (włoski Sąd Najwyższy), VI Izba Cywilna, postanowienie (ordinanza) z dnia 6 kwietnia 2022 r., nr 11130]
Czy winę można przypisać obojgu małżonkom? Tak. Jeśli oboje naruszyli obowiązki i oba naruszenia przyczyniły się do rozpadu, sąd może orzec addebito wzajemne. Wówczas żadne z nich nie ma prawa do świadczenia na utrzymanie ani pełnych praw spadkowych, a art. 548 k.c. stosuje się do obojga.
Czy zdradzony małżonek może żądać odszkodowania? To dwie odrębne kwestie. Addebito dotyczy spraw finansowych separacji (utrzymanie i spadek). Odszkodowanie wymaga, aby naruszenie obowiązków małżeńskich naruszało podstawowe prawa osoby i wyrządziło bezprawną szkodę. Nie każde naruszenie uzasadniające addebito daje prawo do odszkodowania.
Czy addebito dotyczy także rozwodu? Nie. To instytucja właściwa tylko dla separacji. W rozwodzie nie orzeka się o addebito, a świadczenie porozwodowe (assegno divorzile) opiera się na innych przesłankach. Addebito orzeczone w separacji zachowuje jednak swoje skutki, w szczególności spadkowe, dopóki separacja wywołuje skutki prawne.
Ile trwa sprawa o addebito? Wniosek jest częścią sprawy o separację sądową i trwa tyle co ona. Czas zależy od złożoności sprawy, postępowania dowodowego (zwłaszcza przesłuchania świadków) i obciążenia sądu. Ponieważ wymaga starannego dowodzenia związku przyczynowego, zwykle wydłuża postępowanie w porównaniu z separacją bez addebito.
Jako adwokat polskiego pochodzenia we Włoszech pomagam rodakom w sprawach o separację i rozwód przed włoskimi sądami. Skontaktuj się z kancelarią, aby po polsku omówić swoją sytuację i ocenić, czy wniosek o „addebito” ma w Twoim przypadku sens.
Zapraszam na konsultacje. Angelika Niewadzi – adwokat we Włoszech. info@anlexitalia.eu +393471764369
