Niniejszy artykuł przedstawia podstawowe zasady dotyczące separacji małżeńskiej oraz rozwodu w prawie włoskim, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanek, trybów postępowania oraz terminów wymaganych do uzyskania rozwodu.
Prostępowanie rozwodowe według prawa włoskiego zaczyna się od separacji małżeńskiej.
Aktualne okres, który musi upłynąc pomiedzy decyzją sądową o separacji a rozwodem został skrócony do 6 miesięcy lub 12 miesiecy w zależności od rodzaju separacji (za porozumieniem stron czy sądowej).
1. SEPARACJA MAŁŻEŃSKA – FUNKCJA I RODZAJE
Separacja małżeńska (separazione personale) nie prowadzi do rozwiązania małżeństwa, lecz powoduje zawieszenie części skutków prawnych wynikających z więzi małżeńskiej.
W szczególności wygasają następujace obowiązki:
a) Obowiązek wspólnego zamieszkania: Obowiązek mieszkania pod jednym dachem wygasa; każdy z małżonków może swobodnie wybierać miejsce zamieszkania.
b) Obowiązek pomocy materialnej: Ulega zmianie. Obowiązek alimentacyjny wygasa, co do zasady, jeśli dochody małżonków są podobne, a dokładniej jeśli małżonek w słabszej pozycji posiada wystarczające środki aby zaspokoić własne potrzeby; w przeciwnym razie sędzia może ustalić alimenty na rzecz małżonka znajdującego się w lepszej sytuacji materialnej.
c) Obowiązek wierności: Ulega złagodzeniu. Nowy związek po separacji nie jest uznawany za podstawę do orzeczenia winy, o ile nie nawiązuje on do okresu poprzedzającego, kiedy małżeństwo było jeszcze nienaruszone.
Zgodnie z art. 150 włoskiego kodeksu cywilnego separacja małżonków może nastąpić:
– w trybie sądowym;
– za zgodnym porozumieniem stron.
2. SEPARACJA SĄDOWA
Separacja sądowa znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy pomiędzy małżonkami brak jest porozumienia co do zasad rozstania albo warunków regulujących ich sytuację osobistą, rodzinną lub majątkową, w tym , w szczególności opiekę i utrzymanie dzieci.
Postępowanie obejmuje w szczególności:
a) wniesienie sprawy do właściwego sądu;
b) osobiste stawiennictwo małżonków na wyznaczonym posiedzeniu, gdzie Sąd przeprowadza próba polubownego rozwiązania;
c) rozpoczęcie biegu terminu istotnego dla późniejszego wystąpienia z żądaniem rozwodu.
Dla celów rozwodowych zasadnicze znaczenie ma data posiedzenia, na którym małżonkowie stawili się w postępowaniu o separację.
To właśnie na tym posiedzeniu Sąd zatwierdza sepracje stron i od tego dnia zaczyna biec termin minimalny aby wystąpić z pozwem o rozwód.
Samo postępowanie może dalej się toczyć w kawestiach majątkowych i opieki nad dziećmi.
3. Separacja za porozumieniem stron
Separacja konsensualna wymaga osiągnięcia przez małżonków porozumienia w zakresie wszystkich istotnych skutków separacji, w szczególności dotyczących relacji osobistych, sytuacji dzieci oraz kwestii majątkowych.
Może zostać przeprowadzona:
- przed sądem – poprzez złożenie wspólnego wniosku podlegającego kontroli sądowej;
- w drodze negocjacji wspomaganych przez adwokatów – zgodnie z art. 6 dekretu z mocą ustawy nr 132/2014;
- przed urzędnikiem stanu cywilnego – na zasadach określonych w art. 12 dekretu nr 132/2014.
W przypadku negocjacji wspomaganych: prozumienie zawarte przez strony z asystą adwokatów, w przypadku gdy małżonkowie mają dzieci małoletnie lub dzieci, które nie są samowystarczalne finansowo prokurator ocenia zgodność porozumienia z ich dobrem.
Porozumienie zawarte zgodnie z przepisami wywołuje skutki prawne równoważne orzeczeniu sądu kończącemu postępowanie o separację.
Tryb przed urzędnikiem stanu cywilnego nie jest dopuszczalny, jeżeli małżonkowie posiadają małoletnie dzieci, pełnoletnie dzieci niezdolne do samodzielnej egzystencji, dzieci z poważną niepełnosprawnością lub niesamodzielne ekonomicznie. Ponadto porozumienie nie może obejmować przeniesienia praw majątkowych.
4. Terminy pomiędzy separacją a rozwodem
Zgodnie z art. 3 ustawy nr 898 z 1970 r. wniosek o rozwód, a dokładniej o rozwiązanie małżeństwa lub ustanie jego skutków cywilnoprawnych może zostać wniesiony dopiero po upływie ustawowo określonego okresu nieprzerwanej separacji.
Minimalne terminy wynoszą:
.a) 12 miesięcy – w przypadku separacji sądowej;
b) 6 miesięcy – w przypadku separacji za porozumieniem stron;
c) 6 miesięcy – w przypadku separacji osiągniętej w drodze negocjacji wspomaganych;
d) 6 miesięcy – w przypadku porozumienia zawartego przed urzędnikiem stanu cywilnego.
Warunkiem jest nieprzerwane trwanie separacji przez cały wymagany okres.
5. Początek biegu terminów
Termin rozpoczyna swój bieg:
a) przy separacji sądowej – od dnia posiedzenia, na którym stawili się małżonkowie
b) przy separacji konsensualnej – zgodnie z datą właściwą dla danego trybu;
c) przy negocjacjach wspomaganych – od daty wskazanej w porozumieniu;
d) przed urzędnikiem stanu cywilnego – od daty sporządzenia aktu obejmującego porozumienie stron.
6. Łączne dochodzenie separacji i rozwodu Obowiązujące przepisy dopuszczają możliwość jednoczesnego zgłoszenia żądania separacji oraz rozwodu w przypadkach przewidzianych przez ustawę. Nie oznacza to jednak możliwości wcześniejszego orzeczenia rozwodu – rozstrzygnięcie w tym zakresie może zostać wydane dopiero po upływie odpowiednio 6 lub 12